Φορολογικές Πολιτικές και οι προκλήσεις του μέλλοντος


Σημαντικές και επιζήμιες προκλήσεις αναμένεται να αντιμετωπίσουν οι μελλοντικές κυβερνήσεις των κρατών, οι οποίες και θα δρομολογήσουν τη διαμόρφωση των μελλοντικών φορολογικών πολιτικών τους.


Για να γίνει κατανοητός ο σκοπός και το εύρος των μεγάλων αλλαγών που πρόκειται να συμβούν κατά τις επόμενες δεκαετίες, θα πρέπει να εστιάσουμε πάνω σε ορισμένες τάσεις οι οποίες ήδη έχουν αρχίσει να γίνονται ορατές και να απασχολούν σημαντικό κομμάτι της επιστημονικής έρευνας.


Το ενδιαφέρον το οποίο συγκεντρώνει η έρευνα και η μελέτη των επιπτώσεων που προκύπτουν από αυτές τις τάσεις, έχει να κάνει με την επιζήμια και αρνητική επίδραση για τα δημοσιονομικά μεγέθη των κρατών, με συνέπεια τη μείωση των δημοσίων εσόδων. Κάθε μελλοντική κυβέρνηση θα αναγκαστεί να χαράξει τη δημοσιονομική της στρατηγική και κατά συνέπεια τη φορολογική της πολιτική, προσαρμόζοντας αυτές σε προσανατολισμό της απόσβεσης των ζημιογόνων επιπτώσεων που προκαλούνται από τις τάσεις που αναλύονται παρακάτω.


Υπογεννητικότητα και γήρανση του πληθυσμού


Και ενώ το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται, ο ρυθμός αύξηση του πληθυσμού στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες μειώνεται. Στα επόμενα 20-30 χρόνια οι δημογραφικές αυτές τάσεις θα μπορούσαν να συντελέσουν σε σημαντική αλλαγή της πληθυσμιακής σύνθεσης των κρατών, τα οποία θα αποτελούνται κατά ένα πάρα πολύ μεγάλο μέρος από ηλικιωμένους ανθρώπους.


Βάσει των παραπάνω, ένα κράτος θα παρουσιάσει σημαντική μείωση των φορολογητέων εισοδημάτων και των ασφαλιστικών εισφορών. Καθώς δε τα κρατικά έσοδα θα μειώνονται, ταυτόχρονα θα υπάρχει η ανάγκη για αυξημένη δαπάνη κοινωνικής πρόνοιας μέσω των συντάξεων γήρατος και των δαπανών για την υγειονομική περίθαλψη.


Με πολύ απλά λόγια θα υπάρχουν πάρα πολλοί ηλικιωμένοι άνθρωποι για τους οποίους θα χρειαστεί να δαπανώνται περισσότεροι πόροι για συντάξεις και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη σε σχέση με σήμερα. Το δε απασχολούμενο εργατικό δυναμικό θα είναι πολύ μικρότερο ώστε με τις ασφαλιστικές του εισφορές να καλύψει τα αντίστοιχα μεγέθη που θα χρειάζεται να δαπανήσουν τα ασφαλιστικά ταμεία.


Αυτοματοποιημένες μορφές εργασίας και ανεργία

Ο αυξανόμενος ρυθμός ανάπτυξης των αυτοματισμών, της ρομποτικής και της τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ), θα καταστήσει τεχνολογικά εκτοπισμένο και συνεπώς εκτός αγοράς εργασίας, ένα μεγάλο μέρος ανθρώπινου εργασιακού δυναμικού. Αυτοματισμοί, ρομπότ και τεχνητή νοημοσύνη (AI) θα συμμετάσχουν σε όλο και μεγαλύτερο φάσμα εργασιών στη παραγωγική διαδικασία των περισσοτέρων κλάδων της βιομηχανίας, των κατασκευών, και λοιπών κλάδων.


Συνεπώς, τόσο το σύνολο των φόρων εισοδήματος, όσο και των ασφαλιστικών εισφορών θα μειωθούν πολύ περισσότερο και θα επιβαρύνουν ακόμα περισσότερο τις συνθήκες και τις συνέπειες οι οποίες προκαλούνται από τη προηγούμενη τάση την οποία αναλύσαμε, σχετικά με την γήρανση του πληθυσμού ως συνέπεια της υπογεννητικότητας.


Τάση της μείωσης των εσόδων από την Εταιρική Φορολογία (Corporate Tax)


Ήδη οι εταιρίες μεταφέρουν την έδρα τους ή ακόμη και όλες τους τις φυσικές λειτουργίες τους από χώρα σε χώρα, τόσο για λόγους υψηλότερου κέρδους, όσο και για την αναζήτηση φιλικότερου επενδυτικού και φορολογικού κλίματος.


Στο μέλλον αναμένεται να ενταθεί αυτή η κινητικότητα των επιχειρήσεων ανά τον κόσμο, δεδομένου του υψηλού βαθμού παγκοσμιοποίησης της αγοράς και του ανταγωνιστικού κλίματος μεταξύ των κρατών, τα οποία στη προσπάθεια τους να προσελκύσουν όσο το δυνατόν περισσότερες εταιρείες να δραστηριοποιηθούν στη δική τους χώρα, θα αναγκαστούν να μειώσουν τους φορολογικούς τους συντελεστές, όπως επίσης και να αναθεωρήσουν τη πολιτική κινήτρων που προσφέρουν προς τις υποψήφιες για επένδυση επιχειρήσεις, όπως για παράδειγμα επιχορηγήσεις/επιδοτήσεις ή ζητήματα φιλικότερης κανονιστικής συμμόρφωσης.


Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις και οι νεοφυείς επιχειρήσεις, που παραδοσιακά αποτελούν τη μεγαλύτερη πηγή νέων και εγχώριων θέσεων εργασίας, θα αυξηθούν κατά πολύ περισσότερο καθώς τα κράτη θα επενδύσουν σε μεγάλο βαθμό ώστε η έναρξη μιας επιχείρησης να γίνει γρηγορότερη, ευκολότερη και με χαμηλούς επιχειρηματικούς κινδύνους. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε μικρότερη φορολόγηση μικρομεσαίων και νεοφυών επιχειρήσεων, επιδότηση ασφαλιστικών εισφορών για νέες προσλήψεις και δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, καθώς και σημαντικά ποσά ενισχύσεων μέσω χρηματοδοτικών προγραμμάτων.


Οι επιπτώσεις των αλλαγών στα δημόσια έσοδα των κρατών.


Κατά την ανάλυση των παραπάνω τάσεων, που δείχνουν να είναι και οι πιο πιθανές να παγιωθούν ως πραγματικότητα στο μέλλον, υπάρχει μια κοινή και σημαντική επίπτωση: Η μείωση των δημοσίων εσόδων.


Τα κράτη θα έχουν μειωμένα δημόσια έσοδα καθώς λιγότεροι άνθρωποι θα εργάζονται και λιγότερες εταιρείες θα εισφέρουν τα έσοδα αυτά είτε με τη μορφή φορολογίας εισοδήματος και νομικών προσώπων, είτε με τη μορφή ασφαλιστικών εισφορών εργοδότη και εργαζομένου. Πολύ πιθανό οι εισφορές των εσόδων αυτών να γίνονται με πολύ χαμηλότερους συντελεστές απ’ ότι στο παρελθόν. Παρόλα αυτά η ανάγκη για τη χρηματοδότηση της κοινωνικής πρόνοιας και μέριμνας θα γίνεται ολοένα και μεγαλύτερη.


Η απάντηση στο πως οι μελλοντικές κυβερνήσεις θα απαντήσουν με τη φορολογική τους πολιτική σε όλες τις παραπάνω προκλήσεις, θα είναι και η απάντηση στο πως οι κυβερνήσεις αυτές θα καταφέρουν να φέρουν εις πέρας και να συντηρήσουν μια σειρά από κοινωνικές πολιτικές και πολιτικές μέριμνας, επαρκείς και ικανές για ένα κράτος πρόνοιας ανεπτυγμένης χώρας.


Οι απαντήσεις αυτές όμως, χρειάζονται και τις κατάλληλες πολιτικές αλλά και εργαλεία να τις στηρίξουν, προκειμένου να διασφαλισθεί τόσο η εισπραξιμότητα των δημοσίων εσόδων, όσο και για να χρηματοδοτηθεί ένα πλέγμα προστασίας των κοινωνικών πολιτικών που θα χρειαστούν.


Εμπλουτισμός των μεθόδων εισπραξιμότητας των κρατικών εσόδων.


Μια πρώτη προσέγγιση για τη συλλογή περισσότερων φορολογικών εσόδων, και ίσως η πρώτη που μας έρχεται συνήθως στο μυαλό, είναι απλώς η καλύτερη είσπραξη τους. Κάθε χρόνο, χάνονται δισεκατομμύρια ευρώ/δολλάρια εξαιτίας της φοροδιαφυγής. Και εάν η φοροδιαφυγή παραμένει ανεξέλεγκτη για παρατεταμένο χρονικό διάστημα αυτό δε σημαίνει ότι δεν μπορεί τουλάχιστον να εξομαλυνθεί.


Η χρόνια πρόκληση που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι φορολογικές των κρατών όσον αφορά τη φορολογική συμμόρφωση, είναι ότι το ύψος των αποκρυπτόμενων κεφαλαίων είναι πάντοτε μικρότερο από αυτό μπορούν να διερευνήσουν αποτελεσματικά. Συνεπώς, δεν υπάρχει το απαιτούμενο ανθρώπινο δυναμικό και τεχνολογικό υλικό για να υποστηρίξει όλη την απαιτούμενη έρευνα.


Οι υπάλληλοι των φορολογικών αρχών με τη βοήθεια της εισόδου των νέων τεχνολογιών, θα γίνουν ολοένα και πιο δημιουργικοί στα εργαλεία που χρησιμοποιούν για την αποτελεσματικότερη καταπολέμηση της φοροδιαφυγής.


Η παρακολούθηση των διαδικτυακών κοινωνικών μέσων (Facebook, Ιnstagram κ.λ.π.) των διάσημων και σύγκριση του πλούτου που επιδεικνύουν με τις επίσημες φορολογικές τους είναι μια τακτική που χρησιμοποιείται σε πολλά κράτη του κόσμου πλέον. Η τεχνητή νοημοσύνη, και οι υπερυπολογιστές θα συμβάλουν σημαντικά στην ανάλυση των big data των φορολογικών δεδομένων για να βελτιωθεί η ανίχνευση της αποκρυπτέας φορολογικής ύλης και της μη φορολογικής συμμόρφωσης.


Αύξηση των φόρων κατανάλωσης και του εισοδήματος από επενδύσεις.


Μια άλλη προσέγγιση για τη βελτίωση της είσπραξης των φόρων είναι η απλούστευση της φορολογίας σε ένα σημείο όπου η πληρωμή των φόρων γίνεται άμεσα, κατά τη συναλλαγή. Καθώς η ποσότητα των εσόδων του φόρου εισοδήματος θα αρχίσει να συρρικνώνεται, ορισμένα κράτη θα πειραματιστούν είτε με την αύξηση του αφορολόγητου εισοδήματος, είτε ακόμη και με την κατάργηση των ατομικών φόρων εισοδήματος, εκτός από περιπτώσεις ακραίου πλουτισμού.


Για την αντιστάθμιση αυτού του δημοσιονομικού κενού, οι κυβερνήσεις θα αρχίσουν να εστιάζουν στη φορολόγηση της κατανάλωσης, όπως για παράδειγμα το Φ.Π.Α. και άλλοι φόροι σε πολυτελή αγαθά. Προφανώς και οι μεταφορές, οι υπηρεσίες κοινωνικής ωφέλειας, οι δαπάνες για τα βασικά αγαθά διαβίωσης δεν θα γίνουν ποτέ απρόσιτα, επειδή η τεχνολογία κάνει όλα αυτά τα αγαθά φθηνότερα από εποχή σε εποχή.


Μια προβλέψιμη παρενέργεια βέβαια ως προς την αύξηση του Φ.Π.Α. π.χ., θα ήταν η αύξηση του παραεμπορίου και των συναλλαγών που βασίζονται σε μετρητά. Για να καταπολεμηθεί αυτό, οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο θα πρέπει να ξεκινήσουν τη διαδικασία απόσυρσης των μετρητών και τη μετάβαση στην «αχρήματο οικονομία». Ο λόγος είναι προφανής. Οι ψηφιακές συναλλαγές αφήνουν πάντα ένα ίχνος που μπορεί να παρακολουθείται και τελικά να φορολογείται.

Μεγάλη μερίδα του πληθυσμού παγκοσμίως θα αντισταθεί και θα πολεμήσει τη προσπάθεια ψηφιοποίησης του νομίσματος για λόγους προστασίας της ιδιωτικής ζωής και της ελευθερίας, αλλά τελικά οι κυβερνήσεις θα αναγκαστούν να προχωρήσουν σε αυτό το σενάριο αφενός γιατί θα έχουν ανάγκη να διασφαλίσουν τα κρατικά τους έσοδα αλλά και επειδή η συγκεκριμένη διαδικασία θα βοηθήσει ώστε να παρακολουθούνται, να περιοριστούν, έως και να εξαλειφθούν, οι συναλλαγές που σχετίζονται με την εγκληματική και τρομοκρατική δραστηριότητα. Πολύ πιθανόν λόγω της μεγάλης και άμεσης εισπραξιμότητας του Φ.Π.Α. και λοιπών φόρων κατανάλωσης κατά την ηλεκτρονική συναλλαγή, σταδιακά να αρχίσει και η εξομάλυνση του συντελεστή του σε μικρότερα ποσοστά, για να ενισχυθεί ακόμα περισσότερο η κατανάλωση.


Νέες πηγές φορολόγησης


Κατά τις επόμενες δεκαετίες, οι κυβερνήσεις θα αναγκαστούν να θεσμοθετήσουν και να εφαρμόσουν νέους φόρους για την αντιμετώπιση των ελλειμμάτων των προϋπολογισμών τους. Οι φόροι αυτοί θα σχετίζονται άμεσα με τις συγκεκριμένες περιστάσεις που αναλύσαμε παραπάνω. Φόροι Περιβαλλοντικής Φύσεως. Οι περιβαλλοντικοί φόροι θα έρθουν ως αποτέλεσμα επίτευξης μιας προστατευτικής πολιτικής απέναντι στο περιβάλλον και τη κοινωνία που ζει σε αυτό, ώστε να τύχει παράλληλα και ευρείας αποδοχής και ευαισθητοποίησης των πολιτών και να συνδεθεί παράλληλα με τους κινδύνους της κλιματικής αλλαγής. Το πιθανότερο είναι να επιβληθούν πάνω στα προϊόντα ως αποτέλεσμα του τρόπου με τον οποίο παράγονται ή μεταφέρονται από χώρα σε χώρα, ως συνάρτηση της ενέργειας που χρειάζονται.

Φόρος εισοδήματος από επενδύσεις. Εάν οι κυβερνήσεις μειώσουν τους φόρους εισοδήματος των νομικών προσώπων σε μια προσπάθεια να ενθαρρύνουν την δημιουργία επενδύσεων και νέων θέσεων εργασίας, τότε αυτές οι εταιρείες ενδέχεται να βρεθούν υπό αυξημένη πίεση των επενδυτών να πληρώσουν μερίσματα. Και ανάλογα με τη κάθε χώρα, υπάρχει μια πιθανότητα ότι τα κέρδη από αυτές ή και άλλες επενδύσεις στη χρηματιστηριακή αγορά, θα αντιμετωπίσουν αυξημένη φορολογία για λόγους αντιστάθμισης των απωλειών από μειωμένο εταιρικό φόρο.

Φόρος ακινήτων και κληρονομιών. Εάν το χάσμα του πλούτου γίνει τόσο ακραίο ώστε τα παγιωμένα τμήματα της κοινωνικής τάξης να είναι παρόμοια με την παλιά αριστοκρατία, τότε ένας μεγαλύτερος φόρος περιουσίας θα ήταν ένα αποτελεσματικό μέσο ανακατανομής του πλούτου. Ανάλογα με τη χώρα και τη σοβαρότητα του χάσματος του πλούτου, πιθανότατα θα ληφθούν υπόψη και άλλα συστήματα αναδιανομής του πλούτου.

Φόροι και εισφορές κοινωνικής ασφάλισης λόγω των… ρομπότ! Αποτελεί μια ευκαιρία για τις κυβερνήσεις να συλλέξουν φορολογικά έσοδα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση προγραμμάτων κοινωνικής πρόνοιας για τους υποαπασχολούμενους ή τους άνεργους και κάλυψης των ασφαλιστικών ταμείων από την απώλεια είσπραξης ασφαλιστικών εισφορών για τη παροχή συντάξεων και περίθαλψης.


Εν κατακλείδι

Οι κυβερνήσεις στις επόμενες δεκαετίες θα διαπιστώσουν ότι έχουν στη διάθεση τους λιγότερα δημόσια έσοδα για να λειτουργούν σε σχέση με σήμερα. Θα πρέπει δηλαδή με πολύ λιγότερα έσοδα να προσφέρουν μεγαλύτερες κοινωνικές παροχές. Αυτό είναι το μεγάλο πρόβλημα που χρήζει επιμέρους κατάτμησης, ώστε να αντιμετωπιστεί κάθε επίπτωση απομονωτικά και στοχευμένα με σκοπό να μην οδηγηθεί και το σύστημα σε κατάρρευση και η κοινωνία σε μαζική φτωχοποίηση.


Αξίζει να σημειωθεί ότι οι ίδιες τάσεις στη τεχνολογία και τους αυτοματισμούς που θα επηρεάσουν τη παραγωγική διαδικασία στην ιδιωτική οικονομία, θα επηρεάσουν επίσης και τις κρατικές επιχειρήσεις και δομές, επιτρέποντάς τους να μειώσουν σημαντικά τον αριθμό των δημοσίων υπαλλήλων που χρειάζονται για να παρέχουν το ίδιο ή και ανώτερο επίπεδο υπηρεσιών.

Μόλις συμβεί αυτό, το μέγεθος της κυβέρνησης θα συρρικνωθεί, όμως θα συνεχιστεί να υφίσταται το σημαντικό κόστος της πρόνοιας πλέον προς αυτούς τους πρώην δημοσίους υπαλλήλους, οι οποίοι πολύ πιθανόν να μη μπορέσουν να απορροφηθούν στο σύνολο τους από την αγορά εργασίας του ιδιωτικού τομέα.


Ο σχεδιασμός δημοσιονομικής στρατηγικής και φορολογικών πολιτικών τόσο από επίπεδο κρατών όσο και σε επίπεδο υπερεθνικών σχηματισμών, θα πρέπει από σήμερα να λάβει υπόψη όλα εκείνα που μπορούν να προκαλέσουν τις παραπάνω προκλήσεις και να σχεδιάσει και να διαβουλευτεί από σήμερα τις πολιτικές εκείνες που θα αναγκαστεί κάθε πρωθυπουργός στο μέλλον να εκτελέσει, είτε να προκαλέσει διορθωτικές κινήσεις ώστε η επιρροή αυτών των τάσεων στο μέλλον να είναι λιγότερο επιβαρυντική απ’ όσο την αναμένουμε.

26 views